LEO NIKOLAYEVIÇ TOLSTOY – DİN NEDİR?

LEO NIKOLAYEVIÇ TOLSTOY – DİN NEDİR?

Kitap Adı: DİN NEDİR?
Yazar Adı: Leo Nikolayeviç TOLSTOY
Çeviren: Murat Çiftkaya
Yayın Evi: Kaknüs Yayınları
Tarih – Baskı – Sayfa Sayısı: Haziran 1998 – 4. Baskı – 215 Sayfa

Arka Kapak Yazısı:

Günümüz okumuşlarının anlayışına göre din lüzumlu değil: ya onun yerini bilim alacak ya da çoktan aldı bile. Oysa tıpkı geçmişte olduğu gibi bugün de tek bir insan toplumu dahi tek bir insan toplumu veya tek bir aklı başında kişi dahi dinsiz yaşamamıştır ve yaşayamaz da. Aklıbaşında kişi diyorum, çünkü aklı başında olmayan kişi tıpkı bir hayvan gibi dinsiz yaşayabilir. Aklıbaşında bir varlık dinsiz yaşayamaz; çünkü öncelikle ve sonrasında neyi yapması gerektiği konusunda ona hakikaten yol gösteren sadece ve sadece dindir. Din ona yaratılışı gereği verildiğinden aklıbaşında hiçbir insan dinsiz yaşayamaz.

Kitabı Okurken Altını Çizdiğim Yerler:

Aklıaşında insan, hayatın daha önemli soruları karşısında kendisine şahsi saiklerinin ne de hareketlerinin anlık sonuçlarının yol gösteremeyeceğini bilmese de hisseder. Bu sonuçların hem apayrı hem de çoğu kez çelişkili olduğunu; sözgelişi, kendisine ve başkasına faydalı olabilecekleri gibi, zararlı da olabileceklerini görebilir. Sayfa 12

Din (religion) kelimesinin (religiare: bağlamak) en eski ve en yaygın tanımı şöyledir: Din insan ve Allah arasındaki bağdır. Vauvenargues (2) ise “Allah’a karşı insanın yükümlülüğü; işte din budur.” diyor. Dinin esası insanın Allah’a bağımlılığının şuuruna varmasıdır, derken Schleiermacher (3) ve Feuerbach’ da dine benzer bir anlamı atfediyorlar. “Din her insanın Allah ile arasındaki bir meseledir.” (Bayle). (5) “Din, ruhun ihtiyaçlarının ve aklın etkilerinin sonucudur.” (B. Constant). (6)

“Din, insana kendisini bağımlı hissettiği insanüstü ve esrarlı güçlerle ilişkisini bildiren belli bir yöntemdir” (Goblet d’ Alviella). (7) “Din, insanın kendisi ve dünya üzerindeki hükümranlıklarını tanıdığı ve birlik hissettiği esrarlı ruhlarla arasındaki bağı esas alan bir insan hayatı tanımıdır.” (A. Reville) (8)

2- Lec de Clapris Vauvenargues (1715-47). Eserlerinde, muhtemelen gençliğinde Plutarch ve Seneca okuduğu için acılara katlanma ahlakının izleri görülen ve insan tabiatına nadiren sempati ve inanç gösteren Fransız ahlakçısı.

3- Friedrich Ernst Schleiermacher (1768-1834). Alman felsefeci ve ilahiyatçısı. Dini akıl ve ahlaktan yola çıkarak tanımlamak yerine, onu sonlu bir varlık olarak kişinin sonsuzla olan mutlak bağımlılık duygusu olarak görür. Bir nesneler kümesi olarak alındığında sonsuz bütün Tanrı’dır ve ferdin kimliğini veya yaşam birliğini, tabiattaki ve tarihteki kendi yerine ilişkin şuurunu geliştirerek kazandığına inanır. Tolstoy’un, sonsuzla ilişki kurulması şeklindeki din tanımı, Schleiermacher’in kavramına belirgin bir akınlık arzediyor.

4- Ludwing Feuerbach (1804-72). Bavyeralı felsefeci ve ilahiyatçı. Hegel’in etkisinde kalan ve Marks ile Engels’i etkileyen Feuerbach, dini “insan zihninin düşü” olarak tanımlıyor ve bütün manevi gelişmeleri Tanrı yerine insanla ilişkili görüyordu. Bunu, insan türünün mutluluğunu sağlayan şuurlu bir faaliyet olarak savunuyordu.

5- Pierre Bayle (1647-1706). Fransız Protestan bilgin ve tenkitçi. Tarihi bilgi diye kabul edilen şeyin güvenilirliğini sorguladı ve pek çok felsefi ve teolojik ikirciğin küçümsenemez mahiyetine ve aklın sınırlarına dikkat çekti.

6- Benjamin Constant de Rebecque (1767-1830). Fransız romancı ve siyaset yazarı ve siyasetçi. Madame De Steal ile ilişkisiyle ve bu ilişkiyi anlatan Adolphe isimli romanıyla meşhurdur.

7- Kont Euéne Goblet D’Alviella (1864-1925). Belçikalı devlet adamı. Dinler tarihine büyük ilgisi vardı ve L’Evolution religieuse contemporaire chez les Angalais, les Americanies et les Hinduous isimli eseriyle ün kazandı.

8- Alber Reville (1826-1906). Fransız din adamı ve bilgini. Din tarihi konusundabirçok eser yaynladı. Sayfa 15 & 209 – 210

Akli (ruhi) eylemler ile cismani (maddi) eylemler arasında ahenk kurmak, insanın fıtratından vardır. Bir şekilde bu ahengi kurmayan kişi, huzur ve sükuna eremez. Sözkonusu ahenk iki şekilde kurulabilir. Birincisinde, kişi, bir eylemin ya da eylemlerinin gerekliliği ya da arzu edilebilirliliğine karar vermek için aklını kullanır ve daha sonra aklına uygun eylemde bulunur. İkincisinde, kişi, duygularının etkisiyle eylemde bulunur ve daha sonra eylemler için akli açıklamalar veya mazeretler icra eder.

Eylem ile akıl arasında uyuma ulaşmanın ilk yöntemi, bir dini ikrar eden ve onun ilkelerine dayanarak neleri yapmaları, neleri yapmamaları gerektiğini bilenlerin yöntemidir. İkinci yöntem ise, eylemlerinin kıymetini değerlendirmede genel bir ölçütten mahrum olan ve dolayısıyla da akılları ile eylemleri arasındaki uyumu eylemlerini akla tabi kılarak değil – eylemlerini duygunun etkisiyle yaptıklarından – akıllarını eylemlerini meşrulaştırmak için kullanarak kuran dindışı küsmelerin çoğunluğunun yöntemidir.

Neyin iyi neyin kötü olduğunu, kimin iyi kimin kötü olduğunu bilen dindar kişi, kendi (ve diğerlerinin) aklının ve eylemlerinin gerekleri arasındaki çelişkiyi gördüğünde, bu çelişkiyi ortadan kaldırmanın yolunu bulmak için bütün akıl kabiliyetini kullanacaktır. Diğer bir ifadeyle, onların arasındaki ahenge ulaşmanın en iyi yolunu öğrenecektir. Fakat, eylemlerinin (verdiği zevkin değil) değerini belirlemede yolgösterici ilkelerden mahrum olan ve değişip duran, çoğunlukla birbiriyle tezat teşkil eden duyguların etkisi altındaki dinsiz birisi, ister istemez çelişkiye düşer. Kendisini bu durumda bulunca karmaşık, becerikli, fakat daima dürüst olmayan akıl yürütmelerle çelişkiyi çözmeye ya da örtmeye çalışır. Dindarların düşünüşleri daima sade, basit ve dürüst iken, dinsizlerin zihni faaliyeti bilhassa ince ve son derece karmaşıktır, dürüst de değildir. Sayfa 41 – 42

Günümüz dünyasının insanlarının basit ve doğrudan yaklaşabileceği tek bir soru bile yok. İster ekonomik, medeni, diplomatik ve bilimsel olsun, isterse dini ve felsefi olsun, bütün sorular öylesine suni ve yanlış bir şekilde yöneltiliyor, öylesine karmaşık, gereksiz iddia tabakasıyla sarılıp sarmalanıyor ve öylesine ince anlam ve kelime kaydırmalarıyla, safsatayla ve tartışmalarla dolduruluyor ki bu tür sorulara ilişkin bütün tartışmalar daireler halinde dönüp duruyor ve milinden çıkmış bir araba tekerleği gibi hiçbir şeye ulaşamıyor. Yöneldiği tek bir maksad dışında, hiçbir yere götürmüyor: İnsanların yaşadığı ve işlediği kötülüğü o kişiden ve diğerlerinden gizlemek. Sayfa 43

Din, ne belili bir zamanda gerçekleştiği varsayılan bazı tabiatüstü olayları bir defalığına beslenen ve ne de bazı ibadet ve ayinlerin gerekliliğine duyulan bir inanç veya bilim adamlarının zannettiği gibi günümüzdeki yaşamda hiçbir anlamı kalmayan kadim cehalete ait hurafelerin kalıntısı da değildir. Din, insan ile ebedi hayat ve Allah arasında akla ve çağdaş bilgiye uygun olarak kurulan ve insanlığı mukadder hedefine sevkeden bir ilişkidir.

“İnsan ruhu Allah’ın kuzusudur” der bir hikmetli Yahudi darbımeseli. Nur-u ilahi ruhunda tecelli etmiyorsa, insan aciz ve zayıf bir mahluktur. Fakat bu nur tecelli ettiğinde (ki ancak dinin aydınlattığı ruhlarda yanar) insan dünyanın en kuvvetli mahluku olur. Başka türlüsü de olamaz; çünkü işgören onun kendi kuvveti değil Allah’ın kudretidir.

Din ve onun esası işte budur. Sayfa 71

“Din” kelimesine yaygın olarak atfedilen üç değişik anlam var.

İlk anlam şu: Allah tarafından insanlara gönderilen malum, hakiki vahiy ve bu vahyin sonucu olarak Allah’a kulluk. Dine bu anlamı, mevcut dinlerden birisine ve dolayısıyla dinin yegane doğru olduğunu kabul edenler atfetmektedir.

Dine atfedilen ikinci anlam, onun bazı hurafe inanışlar toplamı ve bu inanışlardan çıkan hurafe bir tapınma biçimi olduğudur. Bu, genelde inanmayanların veya tanımadıkları dine inanmayanların dine atfettiği anlamdır.

Dine atfedilen üçüncü anlam ise şudur: Zeki insanların hem rahatları ve hem de sıradan kitlelerin tutkularını dizginlemek ve onları yönetmek için geliştirdiği bir önermeler ve kurallar bütünü. Sayfa 73

Dar anlamda, insanın dünya karşısında sadece iki temel tutumu vardır. Hayatın anlamını, diğer fertlerden bağımsız veya onlarla birlikte elde edilen şahsi mutluluk olarak kabul etmekten oluşan şahsi tutum; ve hayatın anlamını kendisin bu dünyaya gönderen O’na ibadette gören Hıristiyanca tutum. Sayfa 78

Din, insanın kendine özgü şahsiyeti ile sonsuz kainat arasında kurduğu belirli bir ilişkidir. Ahlak ise bu ilişkiden doğan sürekli bir hayat düsturudur. Sayfa 97

“Bir kişinin, kendisini ele vereceği endişesiyle hakikattan korkmaya başlamasından daha büyük bir bedbahtlık olamaz.” (Pascal) (48)

48- Blaise Pascal (1623-62). Fransız filozof, matematikçi, ve bilim adamı. Hayatının son kısmını insanın ve onun manevi problemlerinin tetkikine gömülmüş halde geçirdi ve imanın akıldan daha sağlam bir rehber olduğunu keşfetti, 1870′lerin sonlarında, İtiraflar’ı hazırlayan Tolstoy’u da derinden etkileyen Pensées isimli eseriyle meşhurdur. Sayfa 101 & 213

… insanların hayat tarzı ile hayatın anlamına ilişkin dini açıklama ve bunun sonucu olan davranış düsturu arasındaki uyumsuzluk, hiçbir zaman, kendilerine hakiki anlamıyla indirilen Hıristiyanlık akidesini kabul etmeyip eski putperest hayat biçimlerine göre yaşayan günümüz Hıristiyan kavimlerininki kadar fazla olmamıştır.

Hıristiyanlığın insanların vicdanına getirdiği hayatın anlamına ilişkin açıklama, onu benimseyenlerin hayat tarzının çok ötesinde olduğu için, Hıristiyan kavimlerin hayatındaki bu uyumsuzluğun bilhassa büyük olduğu kanaatindeyim. Bunun sonucu ise şu oldu: Davranışa ilişkin kurallar sadece insanların alışkanlıklarıyla değil, Hıristiyan öğretiyi kabul etmiş olan putperest kavimlerin bir bütün olarak hayat tarzıyla tezada düştü. Sayfa 104

… Hıristiyan insanların sefaletinin ardındaki sebep, insanların şuursuz imansızlığı ve sözde eğitimli insanların da imanı şuurlu biçimde inkar etmesidir. Sayfa 105

Bu sahtekarlığın özünü, dört asır önce Fransız yazar La Boetie (64) “Gönüllü Kölelik” başlıklı makalesinde şöyle açıklamıştı:

-”Zorbaları müdafaa eden ne silahlar, ne de silahlı adamlar -şövalyeler ve askerler- değil; inanması zor ama, üç-dört adam bir zorbaya destek veriyor ve bütün ülkeyi ona köle yapıyor. Zorbanın en yakınındaki dairede bulunanlar beş ya da altı adamı geçmez. Bu adamlar ya kurnazlıkla onun gözüne girmişler ya da onun tarafından seçilmişlerdir. Zulmünün suç ortakları, zevkü sefasının yoldaşları olmak ve çapulculuğuna paydaş olmak için. Bu altı kişinin gücü altında, zorbaya nasıl davranıyorlarsa onlara da öyle davranan altıyüz kişi bulunur. Bu altıyüz kişinin altında, hırslarına ve zulümlerine hizmet etmek şartıyla vilayetlerin ve mali işlerin yönetimine seçtikleri altıbin kişi vardır. Bunların da altında daha büyük bir maiyet bulunur. Meselenin özüne inmek isteyen kişi görecektir ki sadece altıbin kişi değil, zorbaya bu zincirlerle bağlanmış yüzbinlece, hatta milyonlarca kişi vardır. Bu yüzdendir ki kamu görevlilerinin sayısı arttırılıyor ve bu da zorbanın şine yarıyor. Ve bu görevlere gelenlerin hepsi aynı zamanda kendi ceplerini d e dolduruyorlar ve bu “ganimet”lerle de zorbaya mahkum oluyorlar. Zorbanın yardakçısı olanların sayısı o kadar çoğalıyor ki hürriyet isteyenlerin sayısına yaklaşıyor. Doktorların dediği gibi, bedenimizde zehirli bir şey varsa, bütün kötü sıvılar sağlıksız noktaya akacaktır. Yönetim için de aynı şey geçerlidir; bir zorba vücuda getirilir getirilmez, devletin bütün kokuşmuş süprüntülerini -sırf şahsi çıkarlarının peşinden koşan, onun bunun malını gaspeden, yağmaya katılmak ve baş zorbanın altında küçük zorbalar olmak için bir araya üşüşen, bütün hırsız güruhlarını ve hiçbir işe yaramaz tembelleri- etrafına toplar.

64- Etienne de la Boetie (1530-63): Prenslerin zorbalığını şiddetle protesto eden Discours de la servitude volontaire isimli eseriyle tanınan Fransız siyaset yazarı ve çevirmen. Sayfa 135 – 136 & 214

“Hıristiyanların büyük çoğunluğuna, Hz. İsa’nın insanlığı kurtardığı en büyük fenalığın ne olduğunu sorarsanız, size, bunun Cehennem, ebedi ateş, yani öbür dünyadaki ceza olduğunu söyleyeceklerdir. Bunun mantıki sonucu olarak, kurtuluşlarının, başka birisinin bizim adımıza sağlayabileceği bir şey olduğunu düşünürler. Kitab-ı Mukaddes’te nadiren geçen cehennem kelimesi, yanlış yorumların sonucunda Hıristiyanlığa büyük zararlar vermiştir. İnsanlar, en fazla korktukları harici cehennemden kaçmaktadır. Oysa, insanın en fazla muhtaç olduğu ve ona hürriyetini bahşedecek olan asıl kurtuluş, içindeki kötülükten necat bulmasıdır. Harici cezadan çok daha büyük bir şey vardır. Nefsin Allah’a karşı isyan halinde olmasıdır bu; ilahi kudret bahşedilen nefsin kendisini hayvani içgüdülerin kuvvetine terk etmesi; Allah’ın huzurundaki nefsin, insanların öfkesinden ve tehditlerinden korkması ve faziletin selametli şuuru yerine beşeri şan ve şerefi tercih etmesidir. Bundan daha kötü bir kader olamaz. Tevbe etmemiş kişinin mezara götürdüğü şey budur.

Kelimenin en yüksek anlamıyla kurtuluşa ermek, düşmüş olan ruhu ayağa kaldırmak, malul nefse şifa vermek, düşünce, vicdan ve sevgi hürriyetini ona iade etmek demektir. Hz. İsa’nın, uğrunda öldüğü necat budur ve Hıristiyan öğretisinin yöneldiği kurtuluş da budur.” (Channing) (67)

67- William Emery Channing (1780-1824). Amerikalı yazar, edebiyat ve sosyal tenkitçi. Sayfa 139 – 140 & 214

“Hakikatı söylemek kolay görünse de, onu yapmak için içte büyük bir kuvveti gerekir.

Bir kişinin dürüstlük seviyesi, onun manevi tekamül seviyesinin işaretidir.” Sayfa 140

İnsanlar, şuurdaki bir değişim hayatın suretlerini etkiliyorsa, bunun ersinin de geçerli olması gerektiğini düşünüyorlar ve kuvvetlerini harici kuvvetlere yöneltmek daha hoş, kolay ve sonuç da daha görünür olduğundan, onlar da kuvvetlerini şuurlarını değiştirmeye değil, suretleri değiştirmeye yöneltiyorlar. O yüzden, zihinlerinde asıl meseleye değil, zahiren ona benzeyen bir şeyle meşgul oluyorlar. Hayatın harici suretlerini tesis ve benimsemeye dayalı harici, boş ve faydasız faaliyetler, insanların hayatlarını iyileştirebilecek olan asıl içsel faaliyetlere perde olmaktadır. Ve, insanların hayatlarının genel anlamda iyileşmesini, her şeyden fazla bu hurafe engellemektedir. Sayfa 165

Beşeri kanuna itaat şuuru, köleleştirir; Allah’ın kanununa itaat şuuru ise hürleştirir. Sayfa 171

Her bir fert kendi şahsi ve sınırsız tekamülüne doğru ilerlerse, bir bütün olarak insanlık hayatı, ezeli ideali olan tekamülüne doğru ilerler. Sayfa 183

“İnsan düşündüğü için insandır. İnsanın akla uygun düşünmesi gerektiği açıktır. Akla uygun düşünen bir kişi, her şeyden önce hangi amaç için yaşaması gerektiğini düşünür; ruhu ve Allah hakkında düşünür. Şimdi dünyevi insanların neyi düşündüğüne bakın; yukarıda sayılanlar hariç her şey hakkında Dans, müzik, şarkı ve benzeri eğlenceleri düşünürler; binaları, sağlığı, gücü düşünürler, krallara ve zenginlere hased ederler. Ama asla insan olmak ne demek, bunun hakkında düşünmezler.” (Pascal) Sayfa 189

“Bazıları saadet ve mutluluğu güçte, başkaları bilim veya şehvette arıyorlar. Cennet mutluluğuna gerçekten yakın olanlar, onun herkesin değil de sadece birkaç kişinin sahip olabileceği bir şey olmadığını anlıyorlar. İnsanın hakiki saadeti öyle bir şey ki aynı anda bütün insanlar bölünmeden, kıskançlığa gerek kalmadan sahip olabilirler; kimse de kendisi istemeden onu kaybedemez, bunu biliyorlar.” (Pascal) Sayfa 193

GARİP SALİM GÜLER – DÜNYA KURULUŞUNDAN BUGÜNE KADAR VAHİSİZ YAŞAYAN DİNLER

GARİP SALİM GÜLER – DÜNYA KURULUŞUNDAN BUGÜNE KADAR VAHİSİZ YAŞAYAN DİNLER

Kitap Adı: DÜNYA KURULUŞUNDAN BUGÜNE KADAR VAHİSİZ YAŞAYAN DİNLER
Yazar Adı: Garip Salim GÜLER
Yayın Evi: Can Yayınları
Tarih – Baskı – Sayfa Sayısı: Haziran 1997 – 1. Baskı – 256 Sayfa

Arka Kapak Yazısı:

Elinizde bulunan bu kıymetli eser on kitaptan oluşmaktadır.

Dünya kuruluşundan bugüne kadar vahisiz teşekkül etmiş ve halen yaşamakta olan dinler hakkında malumat sahibi olmak istiyorsanız bu eseri mutlaka okuyunuz. Çünkü bu eser titizlikle seçilmiş yüze yakın önemli dini konu, zengin bir muhtevaya sahiptir.

Bu eser yazılırken zengin kaynaklardan istifade edilmiştir.

Kaynakların başında Kuran-ı Kerim her dinin konusuyla ilgili ayetler alınmış ve iyi bir üslupla gerekli izahı yapılmıştır.

Bununla kalınmamış Din konusu bilimsel incelemesi yazıldıktan sonra vahya dayanan ve vahya dayanmayan dinlerin farklı özelliklerini bu eserde okuyacaksınız.

Din konusuna giren (Putperest dini, Zerdüşt dini, Brahma dini, Buda dini, Konfüçyüs dini, Taoizm dini, Şintoizm dini, ve Şıh dini) gibi dinler çeşitli kaynaklardan tetkik edilmek suretiyle vahisiz her din için bir kitap hazırlanmıştı. Her dinin koyucusunun görüşü ve dine ait söylediği güzel sözlerinin yanında konuyla ilgili İslam Dininden altın gibi çok iyi nesayihleri okuyacaksınız. Bu nesayihler ilgili ayeti celileyle izahı yapılmıştır.

Bu eseri muhakkak okumanızı tavsiye ederim.

Kitap Hakkında:

Kitabın başında din konusunun işlendiği ve vahiy temelli dinlerle vahiy temeli olmayan dinlerin özelliklerinin karşılaştırıldığı bir bölüm var. Daha sonraki bölümlerde sırasıyla Putperestlik, Zerdüştlük, Brahmaizm, Budizm, Konfüçyüsizm, Taoizm, Şintoizm, Hinduizm ve Şıhlık dinlerinin anlatıldığı bölümler var. Verilen bilgiler güzel. Fakat konunun uzmanı olmadığım için verilen bilgilerin yeterli olup olmadığı hakkında bir şey diyemem.

Dinlerin anlatıldığı her bölümde; bahsedilen dinin genel tarifi, gelişmesi, tarih boyunca geçirdiği değişimler ve o dinin mensupları için İslam dininden tavsiyeler ve uyarılar; bölümleri bulunmaktadır.

Kitapta çok sayıda yanlış seçilmiş kelime ve yanlış kurulmuş cümle var. Okuması açıkçası zor oldu. Aslında kitap tamamen değişik bir Türkçe dilbilgisi ile yazılmış gibi ama öyle değil tabi ki

Eğer kitapta bahsedilen dinler hakkında ya da vahiy temelli olmayan dinler hakkında bilgi almak istiyorsanız başka eserlere yönelmenizi tavsiye ederim. Bu kitabı almayı düşünürseniz de mutlaka bir iki sayfa okuyup kitabın dilini kontrol ediniz.

ALİ ŞERİATİ – DİNE KARŞI DİN

ALİ ŞERİATİ – DİNE KARŞI DİN (*)

Kitap Adı: DİNE KARŞI DİN
Yazar Adı: Ali ŞERİATİ
Çeviren: Prof. Dr. Hüseyin HATEMİ
Yayın Evi: İşaret Yayınları
Tarih – Baskı – Sayfa Sayısı: Nisan 2003 – 6. Baskı – 96 Sayfa

(*) Benim Notum: Bu özette yukarıdaki bilgiler okuduğum kitaptan aldığım bilgilerdir. Kitap burada daha önceden internet ortamında yayınlandığı için altını çizdiğim kısımları oradan bulup direk kopyaladım buraya Kitabın tamamını okumak için buraya bakabilirsiniz. Benim okuduğum ile buradaki çevirileri farklı kişiler yapmıştır.

Arka Kapak Yazısı:

“Dine Karşı Din” tabirinden dolayı bir tereddüt doğması ve anlamının ilk başta açıkça anlaşılamaması mümkündür. bunun sebebi de şudur: Şimdiye kadar biz ‘din’in ‘küfr’e karşı olduğunu ve öteden beri de bunun böylece süregeldiğini sanmışızdır, bu sanımıza göre tarih boyunca savaşlar din ile dinsizlik arasında olagelmiştir. Bu sebeple başlık ilk bakışta garip, anlamı kapalı, şaşırtıcı ve kabul edilemez görülebilir. Bu düşüncenin aksine, tarih boyunca her zaman din ile din çarpışöıştır, yoksa hiçbir zaman bugün anladığımız anlamıyla din ile dinsizlik savaşı görülmemiştir.

Yazar, elinizdeki konuşma metninde “Din Halk Yığınlarının Afyonudur” sloganını ele almakta ve İslami açıdan eleştirisini yaparak doğru sonuca varabilmenin metod ve yollarını göstermeye çalışmaktadır.

Dr. Şeriati’yi rahmetle anıyor, bu çevirinin de üzerinde düşünülmeye değer bulunacağını ümit ediyoruz.

Kitabı Okurken Altını Çizdiğim Yerler:

Bugün “küfr” kelimesine verdiğimiz ‘dinliliğin karşıtı olmak’ ve ‘dinsizlik’ anlamı, oldukça yeni bir anlamdır. İnsanın, tanrıya, aşkın kudrete ve öte dünyaya inanmaması olan bu anlam, son iki üç asırda Doğu’ya taşınmış olan Batı düşüncesinin bir ürünüdür. Oysa İslâm’da, kadim metinlerde, hiçbir tarih kitabında ve hiçbir dinde “küfr” kelimesi dinsizlik anlamında kullanılmamaktadır. Zira dinsizlik denilen durum hiçbir zaman var olmamıştır.

Küfür, kendi dışındaki dinleri, küfür hali olarak gören bir din olarak ortaya çıkmıştır. Öyleyse küfür, dinsizlik değil, dinli olmak demektir. Nitekim tarih boyunca Doğuda ya da Batıda, her nerede ve her ne şekilde olursa olsun bir peygamber zuhur ettiğinde veya dinî bir inkılâp gerçekleştiğinde şu durumlar söz konusu olmuştur:

1-Yeni din, mevcut bir dine karşı olarak ortaya çıkmıştır.

2-Yeni dine ilk karşı çıkan ve ona karşı mücadele başlatan, mevcut din olmuştur.

Burada, son derece önemli bir konu ile karşı karşıya gelmiş bulunmaktayız. Bu konunun açıklığa kavuşturulması, aynı zamanda, günümüz aydınlarının din hakkındaki büyük bir yargısının bilimsel ve tarihî bir izahı olacaktır. Aydınların dine dair yargısı şudur: ‘Din, uygarlığa, ilerlemeye, insana ve özgürlüğe karşıdır; ya da en azından bu konulara ilgisizdir’. Bu yargı, kin, düşmanlık ve suizandan kaynaklanan bir sövgü ve bir yanılsama değil; insan yaşamındaki tecrübe ve olgular üzerine bina edilmiş olan tarihsel ve toplumsal bir gerçektir.

Peki, neden bu yargı doğru değildir? Çünkü din mensubu olarak bizler ve diğer insanlar, tarih boyunca pek çok sayıda ve şekilde ortaya çıkan dinlerin, özde iki dinden ibaret olduğunu ve bunların, birbirleriyle mücadele ve çatışma halinde bulunduklarını bilmiyoruz. Bu iki din, sadece birbirinden ayrı olmakla kalmamış; dediğim gibi, aynı zamanda, aralarında fikrî ve dinî mücadeleler ve savaşlar olmuştur. Fakat bu mücadeleler ve çatışmalar, bizim düşündüğümüz sebeplerden dolayı olmamıştır. Zira biz, dinle ilgili genel bir yargı edinir ve bu yargıya göre dinimize bir yer belirleriz. Hâlbuki bu, yanlış bir yöntemdir.

Aynı şekilde, son iki üç asırdaki, özellikle 19. asır Avrupa’sındaki din karşıtları da benzer bir yanlışa düşerek iki dini birbirinden ayıramamışlardır. Hâlbuki bu iki din, birbirine benzemediği gibi, temelde birbirine zıt ve muhalif olup tarih boyunca birbiriyle savaşmış, halen savaşıyor ve gelecekte de savaşacaklardır.

Din hakkındaki bu genel yargı, esasında iki dinden sadece biri için geçerli olup doğru ve tarihî gerçeklere de uygun bir yargıdır. Fakat din mensupları olarak bizler bilmediğimiz gibi, dine karşı olanlar da diğer dini bilmiyorlar. İki dinden biri için söz konusu olan bu yargı, geçerli ve doğru bir yargıdır; yanlış olan, bu yargının genelleştirilip diğer dine de teşmil edilmesidir. İşte esas yanılgı, bu noktadadır. Sayfa 19 – 20 – 21

İnkılabî dine mensup olan ve bu dinin eğitimini alan bir kişi, hayatın maddî manevî ve sosyal alanlarının tümüne tenkidi bir gözle bakar ve batıl olarak gördüğü şeyi kaldırıp, yerine hakkı ikame etme sorumluluğunu taşır. İnkılabî olan tevhid dini, mevcudu, olduğu gibi benimsemez ama ona ilgisiz de kalmaz. Peygamberlerin tümüne bir bakın, saf ve hiçbir değişikliğe uğramamış olan ilk çıkışlarında hepsinin yaptığı ilk iş, mevcut tuğyana ve kötülüğe karşı çıkmaları ve Allah’ın kanunlarının tecellisi olan kâinattaki kanunlara itaat etmeye çağrıda bulunmalarıdır. Sayfa 31

Mesela, bu günkü kaza-kader inancımız, Muaviye’nin oluşturduğu ve bize bıraktığı bir hediyedir. Tarih açıkça göstermektedir ki, kader ve cebr[11] inancı, Emevîlerin oluşturdukları bir inançtır. Bu inanç sayesinde Müslümanları, her türlü sorumluluktan, teşebbüs ruhundan ve eleştiriden alıkoymuşlardır. Zira cebr, var olan ve sunulan her şeyi kabul etmek demektir. Oysa Hz. Peygamber’in ashabına baktığımızda, onların, her an için toplumsal sorumluluk duygusuna sahip olduklarını görürüz. Geniş halk kesimlerinde ayağa düşmüş olan ve aydınlarca telaffuz bile edilmeyen ‘emr-i bi’l-ma’rûf ve nehy-i ani’l-münker’ [12] kavramı, bugünkü Avrupa aydınlarına göre insan, sanat ve aydın sorumluluğu olarak ifade edilmektedir.

11 – Cebriye: Zorlamak manasındaki cebr kökünden gelen ve bu manaya nisbet edilen kişiler için kullanılan bir ifadedir. İslâm düşünce tarihine Cebriye olarak geçen ekolün ana düşüncesi şudur: İnsanın fiilleri, insan kaynaklı değil Allah kaynaklıdır. İnsanın iş yapma kudreti olmadığı için işlerini kendi iradesi ile değil, mecburen yapar. Diğer varlıklarda görülen durumları Allah (c) yarattığı gibi insanın fiillerini de O (c) yaratır. Fiillerin insana nisbeti, ‘Ağaç meyve verdi.’ ‘Taş yuvarlandı.’ ve ‘Güneş battı.’ cümlelerindeki işlerin eşyaya nisbeti gibi mecazî bir nisbettir. İnsan sevap kazanmaya veya ceza görmeye mecburdur. (Ebû Zehra, Muhammed, İslâm’da Siyasî ve İtikadî Mezhepler Tarihi, s.126, Çev: Hasan Karakaya – Kerim Aytekin, Hisar Yayınevi, İstanbul, 1983.)

12 – Emr-i bi’l-ma’rûf ve nehy-i ani’l-münker, özü tevhid olan dinî veya dünyevî bir hayra ve faydaya insanları davet etmek demektir. Ma’rûf, İslâm’a uygun olan, münker ise İslâm’a muhalif olan şeydir. (Yazır, II, s. 1155) Sayfa 34

Bazı kimseler, kendilerine hukukî, iktisadî ve sosyal imtiyazlar tanırken, kendileri dışındakileri de mahrum bırakırlar. Ancak bu imtiyazları muhafaza etmek zordur; gün gelir zorbalar, söz konusu imtiyazları ve kaynakları zorbalıkla ellerinde tutamaz olurlar. Bu durumda şirk dini devreye girer ve statükoyu muhafaza görevini üstlenir. Şirk dininin buradaki görevi, insanları, kendilerine sunulan ve dayatılan her şeyin, Allah’ın iradesinin tecellisi olduğuna ikna etmek ve ona teslim olmalarını sağlamaktır. Bunun sonucunda da insanlar, sadece kendilerinin değil, tanrılarının ve putlarının da, kendilerinden üstün olan insanların tanrılarından ve putlarından daha aşağı bir seviyede olduğuna inanmaya başlarlar. Sayfa 35 – 36

Şirk dininin en tehlikeli, en sinsi olan ve insana ve hakikate en çok zarar veren şekli gizli şirktir. Bu, tevhid perdesi altında gizlenen şirk biçimidir. Tevhid peygamberleri şirke karşı çıktığı sürece şirk dini de onlara karşı çıkmıştır. Ne zaman ki peygamberler, muzaffer olmuşlar ve şirk dinine diz çöktürmüşlerse, şirk dini, tevhid dininin takipçileri arasında gizli bir şekilde varlığını sürdürmeye devam etmiştir. Mesela Musa’ya (a.s) ve onun davasına karşı çıkan Bel’am-i Ba’ur, Musevî din adamları olan hahamlar ve İsa’yı (a.s) öldürmeye teşebbüs eden Ferisiler kılığında ortaya çıkıp iş yapmıştır.

İsa’yı (a.s) öldürmek isteyen, ona karşı çıkan ve putperest Rum Kayseri ile el ele, omuz omuza, tevhide karşı mücadele eden güruhun içinde, Musa’ya (a.s) inananların takipçisi olan kimseler de vardı. Bel’am-i Ba’ur ve Sâmirî, Musa’nın (a.s) getirdiği dinin kisvesi altında sahneye çıkmışlardır. Orta çağdaki Hıristiyan keşişlerin, sevgi, dostluk, vefa ve sabır dini olan Hıristiyanlık ve barış ve affın timsali olan İsa (a.s) adına işledikleri cinayetleri, Moğollar rüyalarında bile işlememişlerdir. Peki, bunlar İsa’nın (a.s) izleyicileri ve havarîleri miydiler, yoksa şirk dininin mensupları mıydılar? Aynı Ferisiler, bu sefer keşişler kılığında sahnedeydiler, Musa’nın dinini şirk ile öldürmek istediler ve bunu başardılar da. Sayfa 39 – 40

Evet, yukarıdaki alıntılarda sözü edilen din, saptıran, uyuşturan, duraklatan, sınırlandıran ve insanların durumlarına karşı lakayt davranan şirk dinidir. Bu din, tarih boyunca da insanlara musallat olmaktan geri durmamıştır. Demek ki, “Din, korkudan doğmuştur; insanları uyuşturur ve sınırlandırır; feodalitenin ürünüdür.” diyenler doğru söylemişlerdir. Bu tespitleri yapanlar, tarihi esas almaktadırlar; oysa bunlar, din konusunda da tarih konusunda da uzman kimseler değiller. Dolayısıyla tarihe bakan herkes gibi onlar da, tevhid-şirk ayrımı yapmadan din hakkında genel değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Sayfa 42

İbrahimî dinlerin peygamberleri, maddî, manevî ve sosyal bütün egemen güçlere ve -F. Bacon’un ifadesiyle- zihnî, beşerî, ekonomik ve maddî her tür puta karşı çıkmışlardır. Kendilerini ve mensuplarını, statükoyu değiştirmek ve Kur’an’da peygamberlerin gönderiliş amacı olarak gösterilen adaleti sağlama ve sürdürme konusunda sorumlu görmüşlerdir.

Bütün bunlardan hareketle varmak istediğimiz nokta şudur: Tarih boyunca din, dinsizliğe karşı değil, dine karşı olmuş ve dinsizlikle değil, din ile savaşmıştır. Bilgi, basiret, aşk ve insanlığın fıtrî adanmışlığı üzerine kurulmuş olan tevhid dini, cehalet ve korkudan doğmuş olan şirk dininin karşısında yer almıştır. İnkılabî bir din olan tevhid dini daima, sahih inançları tahrif etmek ya da sahte inançlar ve tanrılar üretmek suretiyle statükoyu koruyan tağutperestliğe karşı çıkmıştır. Sayfa 43 – 44

Bana, “Bir aydın olarak sen, nasıl dine bu kadar sarılıyorsun?” diyen aydınlara da şunu söylemek istiyorum: “Ben bir dinden söz ediyorsam, bilin ki, geçmişte topluma hükmetmiş olan herhangi bir dinden değil, bu dini ortadan kaldırmayı hedefleyen dinden söz ediyorum. Peygamberleri, her tür şirki ortadan kaldırmak için çalışmış olan dini kastediyorum. Ancak sözünü ettiğim din, hiçbir zaman sosyal hayat bakımından tam olarak toplumda hayat bulamamıştır. Benim dile getirmek istediğim bu konudaki şu sorumluluğumuzdur: Tevhid peygamberlerinin yaptığı gibi, muhafazakâr ve uyuşturucu şirk dinini kaldırıp yerine tevhid dinini ikame etmek için çaba göstermek, bizim ve gelecekteki insanların insanî sorumluluğudur.” Öyleyse benim dine sarılmam, geçmişe dönmek değil, tarihteki bu mücadeleyi devam ettirmek demektir. Sayfa 46 – 47

Kur’an’a baktığımızda ilk kelimenin, Allah, son kelimenin ise en-nâs (insanlar) kelimesi olduğunu görüyoruz. Kur’an’ın her yerinde muhatap insandır. Birinci bölümde ‘Allah ve insan dini’ olarak ifade ettiğim hak din, felsefî açıdan -panteizm dışında- Allah’ın zatını, Onun dışındaki varlıklardan ayırmaktadır; ancak sosyal bakımdan ikisini aynı safta görmektedir. İnsanın sosyal ve ekonomik hayatı ile ilgili bütün ayetlerde Allah kelimesinin yerine en-nâs (insanlar) kelimesi, en-nâs (insanlar) kelimesi yerine de Allah kelimesi kullanılabilir. Mesela “Mal, Allah’ındır.”[29] İfadesi, putperestlerin iddia ettiği gibi, Allah’ın da ihtiyaçları vardır; onun için mabede ve onun sahibine adaklar ve kurbanlar vermek gerekir, şeklinde anlaşılmamalı. “Mal, Allah’ındır.” ifadesi, “Mal, insanlarındır.” demektir. Bu, günümüz dünyasının etkisinde kalarak benim yaptığım bir yorum değildir; Ebû Zer el-Gıfarî’nin, Muaviye’nin yakasından tutup ona söylediği şu sözün aynısıdır: “Sen, ‘Mal, Allah’ındır.’ şeklindeki sözünle insanların malını yemeyi amaçlıyorsun ve şunu demek istiyorsun: Mal, insanların değil Allah’ın malıdır, ben ise Allah’ın yeryüzündeki temsilcisiyim. Dolayısıyla da insanların (kamu) malını dilediğim gibi kullanırım, istediğim kimselere veririm ve istemediğim kimselere de vermem!”

29 – Kur’an’da böyle bir ifade bulunmamaktadır. Buna en yakın Kur’an ifadesi “Mülk Allah’ındır.” (Zümer, 6;.Teğâbun, 1) ifadesidir. Müellifin, Kur’an’da bulunmayan bir ibarenin Kur’an’da varmış gibi dile getirmesi, bir duyarlılık eksikliğini gösterse de kötü niyete hamledilmemelidir. Bu, aşikar bir gerçek olduğu için üzerinde durmaya değer görmüyoruz.-Çev.notu) Sayfa 52

Bütün şirk dinleri, yaratıcılık özelliğinin Allah’a ait olduğunu kabul eder fakat rab olma özelliğine gelince bu noktada çok sayıda put devreye girer. Nemrut ve Firavun gibi kimseler bile yaratıcılık iddiasında değil, rab olma iddiasında bulunmuşlardır. Firavun demiştir ki: “Ben sizin en yüce rabbinizim!” Yani ben sizin en büyük sahibinizim, sizin yaratıcınız değilim. Yunan mitolojisi dâhil bütün şirk dinlerinde Allah, yaratıcı olarak yer almaktadır. Yunan mitolojisine göre Allah evreni yaratıp kenara çekildikten sonra devreye diğer tanrılar girmişlerdir. Şirk düşüncesinin amacı, insanları ırklara ve milli toplumlara bölmek, daha sonra da birbirlerine karşı sınıflar ve gruplar oluşturarak yöneten (yönetilen ve fakir) yoksul kesimlerini oluşturmaktır.

Tarih boyunca ‘Allah ve insan’ dini[32], toplumu mevcut yapı üzerinde yapılandıran bir din olarak değil, mevcut yapıya karşı bir hareket olarak ortaya çıkmıştır. İnsanlık tarihi boyunca ‘Allah ve insan’ dinine göre kurulmuş olan tek toplum, Medine toplumudur. O da bir dönem olarak değil sadece bir model olarak tarih sahnesine çıkabilmiştir.

Medine toplumunun ömrü ve tarihi, insanlığın bilebildiğimiz elli bin yıllık tarihi içinde sadece on yıldır. Bunun dışında sürekli olarak, saf ve doğru din olan tevhid dininin perdesi altında şirk dini Medine’de hüküm sürmüştür. Ekonomik sistem, toplumsal düzen, eğitim sistemi, fertler, gruplar, sınıflar, ırklar ve azınlık-çoğunluk arasındaki ilişkiler, sadece on yıl ‘Allah ve insan’ dinine göre yaşanmıştır. Bu da tam olarak gerçekleşmemiş, ancak yapının ana iskeleti ve çatısı kurulabilmiştir. Zira böyle tarih üstü bir yapıyı, on yılda kurmak mümkün değildir. Bu on yıl içinde insanlar, cahiliye döneminden kalma alışkanlıklarını ve sosyal ilişkilerini tam olarak değiştiremedikleri gibi bu çatıyı da muhafaza edememişlerdir. Nitekim yirmi yıl sonra, düşman, bu yapıya musallat olup onu ele geçirmiştir.

Burada şu sonuca varıyoruz: Tarihi bu şekilde okumak ve yorumlamak, din, dinsizlik, günümüzdeki dinsiz aydınlar, geçmişteki dindarlar, medeniyet, ilim, materyalistler ve dindarlar hakkındaki anlayışlarımızın tümünü değiştirmektedir.

Öyleyse 17, 18 ve özellikle de 19. yüzyılda “Din, halklar için bir uyuşturucudur.” diyen aydınlara hak vermek gerekir. Çünkü onlar, tarihte var olan bir dinden söz ediyorlardı. Tarihe egemen olan dine bakıp inceledikten sonra görmüşler ki din, gerçekten insanları uyuşturuyor. Dolayısıyla “Din, ekonomik ve sosyal bakımdan, azınlığın çoğunluk üzerinde tahakküm kurmasını sağlayan bir araçtır.” diyen bu kimselere hak vermek gerekir. Zaten feodal dönemde dinin görevi, statükoyu yani kölelik ve efendiliği korumaktı. Sadece feodal dönemde değil, şekli ne olursa olsun, yönetim ve ekonominin mevcut olduğu farklı toplumlarda her dönemde ve her sınıfta din, insanların fıtrî din duygularını istismar ederek statükoyu koruyan bir araç olmuştur. Bunun örnekleri pek çoktur. Tarihin herhangi bir dönemine baktığınızda dinin neler yaptığını görebilirsiniz. Bunun örneklerinden biri İran’dır.

Sasanî döneminde din, toplum üzerinde tam bir egemenliğe sahipti. Padişahlar ve onların çocukları, Zerdüştî din adamlarının ve mabetlerinin sözünden çıkmıyorlardı. Her tabaka, diğer bir tabakadan tam olarak ayrıydı; hiç kimse hiçbir şekilde içinde bulunduğu tabakadan çıkıp bir üst tabakaya terfi edemiyordu, sınıf değiştiremiyordu.

Sasanîler döneminde şah ailesi ve eşraf, birinci sınıfı teşkil ediyordu. Onların yanı başında yer alan ikinci sınıf ise Zerdüştî din adamlarıydı. Sasanî tarihinde iktidar, bu iki tabakanın arasında gidip gelmiştir; bazen birinci tabaka iktidarı ele geçiriyordu, bazen de ikinci tabaka. Ama mele’ ve mütref olan her iki tabaka da insanları sömürüp fakirleştiriyordu. İki tabaka arasında tek bir fark vardı; o da, birinci tabaka zorbalıkla, ikinci tabaka ise dini kullanarak insanlar üzerinde tahakküm kuruyordu. Sonuçta vakıa şuydu: İnsanların mal varlıkları tamamıyla bu iki tabakanın elindeydi. Ancak bazen din adamları, daha çok pay alabiliyorlardı. Nitekim Albert Mallet diyor ki: “Bazen Zerdüştî din adamlarının elindeki malın oranı, bütün malların yüzde 18/20 sine ulaşıyordu.”

Sasanîlerin üçüncü sınıfı ise sanatkâr, esnaf, asker ve sıradan insanlardan oluşuyordu. Hiçbir meziyeti olmayan ve Hindistan’da olduğu gibi, soysuz olarak kabul edilen bu sınıfın hiçbir sosyal hakkı yoktu. Firdevsî,[33] hicrî dördüncü asırda Rüstem-i Ferhzad’ın ağzından şunları söylemektedir: “İslâm geldiğinde her şeyi dağıtır, soylar birbirine karışır, hünersiz köle padişah olabilir ve insanları yönetmek için soy ve ululuk bir anlam ifade etmez. Irk ve hanedanın yönetim açısından bir önemi kalmayınca köleler bile yönetici olabilir.” Firdevsî’nin İslâm’a hakaret amacıyla söylediği bu sözler, günümüz dünyasında İslâm’ın gurur duyulacak özelliklerindendir.

32 – ‘Allah ve insan dini’ başlangıçtan günümüze kadar, peygamberlerin, insanları kendisine çağırdığı dindir. Ancak tarihî süreçte söz sahibi olan muhalif güçler, bu dinin toplumda hayat bulmasına imkân vermemişlerdir. Bunun için, insanlar, her bakımdan öyle güce, şuura ve fikrî olgunluğa ulaşmalılar ki, bu dini topluma hâkim kılabilsinler ve şirk dinini ortadan kaldırabilsinler. İnsanlar, hiçbir zaman böyle bir olgunluğa ulaşmadıkları için, tarihin ve toplumun dizginlerini mele’ve mütrefinlerin elinden alıp kendi kaderlerini tayin edememişlerdir. Bundan dolayı da İbrahimî din, hiçbir zaman istediği gibi bir toplum oluşturamamıştır. Yiğit insanlara düşen de böyle bir toplum oluşturmaktır. (Müellif)

33 – Firdevsî (ö. 1020): İran’ın milli destanı Şehnâme’nin müellifi. Başlangıçta diğer şairler gibi gazel ve kasideler yazan Firdevsî, bir süre sonra döneminin de etkisinde kalarak eski İran tarihine büyük bir ilgi duydu. O dönemin eserlerinden faydalanmak için babasından veya Zerdüştî rahiplerden Pehlevîce öğrendi. Şiir yazacak kadar da iyi Arapça biliyordu. (TDVİA, Firdevsî maddesi, c. 13) Sayfa 54 – 55 – 56 – 57 – 58

Sonuç olarak şunu söylemek istiyorum: Avrupa’daki aydınların ve özgürlükçülerin, Avrupa’yı bin yıl geri bırakan ve Hz. İsa kisvesi altında çalışan kilise ve orta çağ dinlerine karşı sürdürdükleri mücadele ile peygamberlerimizin tarih boyunca sürdürdükleri mücadele aynıdır.[42] Peygamberlerimiz her zaman, bu taşlaşmış, bozulmuş, insan ve insan hakları düşmanı olan dine karşı mücadele etmişlerdir; uyuşturucu ve aldatıcı şirk dininin putlarını ve bütün sembollerini yok etmek için çalışmışlardır. Bunu sürdürmek, her zaman hak dinin mensupları için bir görev olmuştur ve olacaktır.

Mademki peygamberlerimiz, tarihe hükmeden şirk dinine karşı mücadele etmişler, öyleyse biz de bu mücadeleyi sürdürmekle yükümlüyüz. Nitekim bu güne kadar mele’, mütref ve onların uşaklarına karşı yapılan mücadeleler ve tarihin seyrinin değiştirilmesi için gösterilen çabalar tevhid dini adı altında gerçekleşmiştir. Bizim amacımız, geriye gitmek değil hak peygamberlerin yolunu takip etmektir. Zira onlar, halkın içinden çıkmış olan dolayısıyla da mele’ ve mütrefi emrindeki din adamları ve prensler ya da ağalarla bir şekilde irtibatı olanların karşısında yer alan peygamberlerdi.

Bizim gibi, Avrupalı materyalist aydınların da, din hakkında anlamadıkları husus şudur: İmtiyazlı tabakaların ve sömürgecilerin dini olan şirk dinine ait her şeyi, mutlak manada bütün dine teşmil etmek. Bu yanlıştır, zira tarihte bir din değil pek çok din vardı. Buna benzer olarak Gurvitch de şöyle demektedir: “Büyük bir toplum yoktur, toplumlar vardır.”
Dolayısıyla her toplumu ayrı ayrı ele almak gerekir. Tarihte iki cephe ve iki saf mevcut olduğu gibi iki de din vardır: Biri, zulüm ve terakki, hakikat, adalet ve medeniyet düşmanlığı cephesidir. Bu cephe, dinsizlik cephesi değil hırsı ve sapkın arzuları gerçekleştirmek için insanlara musallat olan şirk dini cephesidir.

Diğer cephe ise hak din cephesidir. Hak din, karşı cepheyi ortadan kaldırmak için gelmiştir. Bazı yönlerden düşüncelerini desteklediğim Avrupalı aydınların bir hususta haksızlık yaptıklarını ve insafsızca yargıda bulunduklarını görüyorum. Tabakalar ve ırklar ayrımcılığına, feodal yapıya ve sömürgeciliğe dayanan Buda, Zerdüşt, Mezdek, Mani ve Yunan dinleri ve din adına dünyaya egemen olan güçler hakkındaki bütün değerlendirmeleri her iki cepheye de yani hem şirk dinine hem de hak dine teşmil etmişlerdir. Hâlbuki herkesten önce sıkıntı ve fakirlik ile tanışan, şirk dinine karşı koyan, bu uğurda hayatlarını kaybeden, zindanlarda zehirlenen ya da öldürülen ve şirk dininin güçleri tarafından kendileri ve takipçileri katliama uğrayan Allah ve hakikat peygamberlerinin dini olan çobanlık dini ile şirk dinini aynı değerlendirmeye tabi tutmak ilmî gerçeklere, aydın olmaya, ahlaka ve görünen gerçeklere aykırıdır. Zira tarih boyunca sadece peygamberler, “Sizin dininiz size, benim dinim bana!” diyerek şirk dininin karşısında durmuşlardır.

Aydınlar, neredesiniz? Bir konuda tercüme yoluyla değerlendirme yapılamaz. Avrupalının, kendi dini hakkındaki yargısı nasıldır? Avrupalı üç yüz yıl mücadele etti, çalıştı, düşündü, inceleme yaptı, ancak Hıristiyanlığın, Avrupa’nın başına nasıl bir bela getirdiğini anlayabildi. Avrupalılar din hakkında bir yargıda bulunuyor, biz de hemen kabul ediyoruz; bu, bir aydının tutumu olamaz, böyle yapan aydın olamaz.

Tarih boyunca, aç olan, aç kalsın, ekmeği elinden alınsın ve fakirlik var olup devam etsin diyen bir dini, Ebu Zer’in dini ile aynı tutabilir miyiz? O Ebû Zer ki, İslâm’ın parlak yüzüdür, bizzat Peygamber’in (s) terbiyesi ile yetişmiştir. Onun, ırk, sermaye ve kültür adına hiçbir şeyi yoktu; o, kâmil bir insan olmaktan başka hiçbir şeye sahip değildi. O, hak din tezgâhının, kitabının ve okulunun ürünüydü. O şöyle diyordu: “Evinde yiyeceği olmayıp da kılıcını alıp sokağa fırlamayana şaşarım!”

Sahibini söylemeden Avrupa’da bu sözü söylediğimde, bazıları bunun, Proudhon’a[43] ait bir söz olduğunu düşündüler; çünkü Proudhon, sert konuşmasıyla bilinir. Onlara dedim ki, böyle bir söz söylemek Proudhon’un haddine değildir! Bazıları da Dostoyevski’nin bu sözü söylemiş olabileceğini düşündü. Zira Dostoyevski şöyle demiştir: “Bir yerde öldürme olayı varsa, olaya katılmayanların elleri de kana bulaşmış demektir.” Doğrudur!

Dikkat et bakalım, Ebû Zer ne diyor? Onun söylediğini din söylüyor, dine mensup olan biri değil. Zaten Ebu Zer, dinin canlı şekliydi, başka bir şey değil. O, başka hiçbir etki altında kalmadı ve Fransız devrimini yapanlardan biri değil, Gıfar kabilesinin bir ferdiydi. O şöyle diyordu: “Evinde yiyeceği olmayıp da kılıcını alıp sokağa fırlamayana şaşarım!” O, fakirliğe neden olana ve sömürgecilere kılıç çekin demiyordu. Onun çağrısı, bütün toplumu hedef alan bir çağrıydı. O, toplumda yaşayan herkes, sömürgecilerden olmasa bile yaşanan açlıktan ve fakirlikten sorumludur, demek istiyordu. Zira bu durumun ortaya çıkmasında herkesin payı vardır.

Yani toplumdaki herkesin, aç kalmama neden olan sömürgecilere bir katkısı vardır! Herkes, benim açlığımdan sorumludur! Ebû Zer, Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın dediği gibi “Bir toplumun hakları, baskıyla gasp edilirse, o toplum haklarını almak için ayaklanabilir.” demiyor. Ebû Zer, hak sahibi ve aç olan kişi hakkını alsın ya da bütün insanlara kılıç çeksin, demiyor. O, aç kalıp da kılıcını çekmeyene şaşarım, diyor…

Öyleyse, insana ve insan hayatına bu gözle bakan bir dini, açlık olgusunun müsebbibi olan bir din ile aynı değerlendirmeye tabi tutmak insafsızlık, mutlak cahillik ve hem ağlatan hem de güldüren bir durum olmaz mı?

42- Elbette ki, onların vardıkları sonuçların tümünün doğru olduğunu söylemek istemiyorum. (Müellif)

43- Proudhon, Pierre-Joseph (1809-1865): Fransız radikal siyaset kuramcısı ve gazeteci. Geliştirdiği görüşler, anarşist kuramın temelini oluşturmuştur. “Mülkiyet hırsızlıktır!” sözünde olduğu gibi sert ve dikkat çekici görüşleriyle tanınmıştır. (Ana Britannica, Proudhon maddesi, c. 26.)